Auschwitz heeft last van vandalen?


 

IMG_4585

Afgelopen winter keek ik naar de Duitse tv-serie over de Tweede Wereldoorlog, Unsere Mütter, unsere Väter. Daarin volg je de levens van vijf jonge vrienden uit Berlijn tijdens de oorlog. Een van de personages, Victor, is joods en eindigt uiteindelijk op transport naar Auschwitz. Hij krijgt dankzij een Poolse medegevangene in de gaten wat hem te wachten staat en weet te ontsnappen uit de trein om uiteindelijk de oorlog te overleven. Bij mij ontstond toen het idee om Auschwitz te bezoeken en twee weken geleden was het zo ver. Ik ging op stedentrip naar de Poolse universiteitsstad Krakau, waarvandaan je heel eenvoudig een dagtrip naar Auschwitz kunt ondernemen. Een busje kwam me ophalen voor de deur van het hostel. Met ongeveer een uur rijden door het glooiende Poolse landschap bereikte ik het vernietigingskamp waar 1,1 miljoen joden, zigeuners, communisten, politiek-gevangenen, jehova’s, homoseksuelen en andere minderheden de dood vonden, alleen omdat ze er een ander geloof, overtuiging of ideologie op nahielden.

Tijdens de tour met een Engels sprekende gids bleek al snel de meerwaarde hiervan ten opzichte van zelf rondkijken. De geschiedenis komt tot leven als iemand met veel kennis het verhaal vertelt. Het bleek dat ik maar weinig wist van Auschwitz en dat de misdaden, wreedheden, verschrikkingen en het leed alle voorstellingsvermogen te boven gaan. De grote getallen dragen hier aan bij denk ik. Het is moeilijk voor te stellen dat in totaal 1,1 miljoen mensen, voornamelijk joden, zijn omgekomen in dit vernietigingskamp. De grote aantallen worden inzichtelijk gemaakt doordat er stapels met schoenen, brillen en prothese zijn opgestapeld. In totaal zaten er ongeveer 1,3 miljoen mensen in Auschwitz gevangen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De oorsprong van het kamp ligt echter ruim voor het uitbreken de van oorlog toen de Polen een soort van kazerne terrein aanlegden in het dorp Oswieçim. De nazi’s namen het kamp over met als doel er een concentratiekamp van te maken zoals ze die sinds de jaren 30 in Duitsland in gebruik hadden om politieke tegenstanders in op te sluiten. Naarmate de oorlog vorderde en het kamp werd omgevormd tot vernietigingskamp besloten de nazi’s er twee kampen bij te bouwen: Auschwitz-Birkenau en Auschwitz-Monowitz. Auschwitz bestaat dus in totaal uit drie delen.

Als eerste bezochten we het oorspronkelijke kamp Auschwitz met de beroemde poort waarop de tekst ‘Arbeid macht Frei’ te lezen staat. De tekst is een paar jaar terug gestolen, maar uiteindelijk weer teruggevonden. Nu blijkt dat er wel meer gestolen wordt uit het kamp onder de noemer vandalisme, maar vooralsnog weigert de Poolse overheid maatregelen te nemen. De tekst werd geplaatst in opdracht van de kampcommandant Rudolf Höss. Deze SS-er had zelf gevangen gezeten ten tijde van de Weimar republiek en was van mening dat zware fysieke arbeid de gevangenen helpt de tijd door te komen. Eerder deed Höss ervaring op in een ander concentratiekamp, Dachau, en de lessen die hij daar trok, nam hij mee naar Auschwitz. Zowel in Dachau als Auschwitz wisten de gevangen, in eerste instantie dus de politieke tegenstanders, niet hoe lang ze vast zouden zitten. In een ‘normale’ gevangenis weten de gedetineerden exact hoelang ze daar zullen zitten. Een andere noviteit was dat er Kapo’s werden aangesteld in de barakken. Er werd één gevangene aangewezen die de leiding had over de barak. Deze had een enorme macht over zijn medegevangenen en die macht werd dus in praktijk dikwijls misbruikt. Het uiteindelijke doel was om het individu te breken en te laten verdwijnen. Een gevangene werd gereduceerd tot een nummer en dat nummer werd op het lijf getatoeëerd.

Bij de verovering van Polen door de nazi’s in 1939 en vervolgens het opdelen ervan in samenspel met de Sovjet-Unie van Stalin, ontstond het idee om joden in het oosten van het Duitse deel van Polen in een soort van reservaat te stoppen, schrijft journalist en kenner van de Tweede Wereldoorlog Lawrence Rees, in het boek ‘Auschwitz’. Hij beschrijft daarin de historie van het kamp en dit boek besloot ik te lezen toen ik terugkwam van mijn trip uit Polen. Vanuit het Duitse rijk zouden joden dan gedeporteerd worden naar dit gebied en zo zou het ‘joodse vraagstuk’ door de nazi’s worden opgelost. In praktijk kwam hier weinig van terecht want Hitler besloot in 1941 om Stalin op de knieën te dwingen en viel Rusland binnen. De militaire overwinning kreeg de primaire aandacht waardoor massale deportaties van joden vanuit Duitsland en andere Europese landen later in de oorlog op gang zou komen. Achter de oprukkende Duitse Wehrmacht werden moordcommando’s van de SS naar het oosten gestuurd met de opdracht om de joodse gemeenschappen uit te roeien. Zo werden ruim 800.000 mannen, vrouwen en kinderen van joodse komaf in Oost-Europa (Polen, de Baltische staten, Wit-Rusland en Oekraïne) vermoord door executies. Deze landen worden door historicus Timothy Snyder als de ‘Bloedlanden’ betiteld omdat niet alleen de nazi’s er huishielden, maar ook het Rode Leger.

Ondertussen raakten de verschillende getto’s in Polen overvol. Rees beschrijft in zijn boek dat de concentratiekampen in Polen, naast Auschwitz had je ook Tebrlinka, Belzec, Majdanek en Sobibor, langzaam transformeerden tot vernietigingskampen. Het is een verschrikkelijk verhaal, maar de Duitse SS’ers die in het oosten zorgden voor de executies konden dat psychisch niet goed aan. Om zo efficiënt mogelijk en met zo min mogelijk mankracht en psychische belasting de joden en andere gevangenen te vernietigen werd gezocht naar een andere oplossing. Dat die min of meer bij toeval uit werd gevonden is wrang. Een nazi reed dronken naar huis na een feest, zo beschrijft Rees. Hij parkeerde zijn auto in de garage maar viel in slaap terwijl de motor bleef draaien. Bijna stierf hij aan een koolmonoxide vergiftiging, maar omdat hij het na kon vertellen kwamen anderen op een idee. Zo experimenteerden de nazi’s met vrachtwagens die dienden als mobiele gaskamers. Uiteindelijk gebruikten de nazi’s het gas Zyklon-B om joden te vergassen.

Speciaal daartoe geselecteerde joden, zogenaamde Sondercommando’s, hadden de taak om de lijken te ontdoen van kostbaarheden zoals gouden tanden en ze moesten het haar afscheren. Dit haar werd gebruikt voor de Duitse oorlogsinspanning. Vervolgens gingen de lijken de verbrandingsovens in. Oekraïense bewakers hielden een oogje in het zeil, een van de bekendste is John Demanjuk die in 2012 stierf na een geruchtmakend proces. Zodoende waren er relatief weinig SS’ers in de vernietigingskampen aanwezig. Dat er uiteindelijk 200.000 mensen Auschwitz konden overleven is voor een deel te verklaren omdat zij een goede ‘baan’ binnen het kamp konden bemachtigen. Alleen al de weersomstandigheden in het zuiden van Polen, in de winter bar koud en in de zomer snikheet, maakten het zwaar. Ik was er in het voorjaar en het was al broeierig in de barakken die tijdens de oorlog ook nog eens overvol waren. De gids vertelde dat je in Auschwitz-Birkenau als gevangene slechts twee maal per dag naar het toilet mocht. Omdat mensen continu aan de diarree waren en zeer waren verzwakt lieten zij hun behoefte lopen als zij op hun britsen lagen. Deze britsen waren drie rijen hoog wat betekende dat als je op de onderste brits lag je continu in de uitwerpselen lag. Het is dan ook niet gek dat ratten en ongedierte welig tierden.

Uiteindelijk is de systematische vernietiging van de joden in de vernietigingskampen maar ook door dwangarbeid en andere ontberingen als de ‘Endlösung’ betiteld. Historici discussiëren hierbij wie binnen de nazitop daartoe op welk moment toe heeft besloten. Rees laat in zijn boek zien dat de nazitop erg voorzichtig was met het opstellen van documenten hierover. Dit omdat zij ten opzichte van elkaar en hun positie naar Adolf Hitler toe erg argwanend waren. Binnen de nazitop was er dan ook sprake van een slangenkuil. In de loop van de oorlog is langzaam overgegaan tot de systematische vernietiging van de joden. Vanaf 1943 is het perverse systeem geperfectioneerd en kwamen vanuit heel Europa treinladingen vol gevangenen naar de vernietigingskampen. Vaak hadden zij pas door wat er aan de hand was als zijn in de gaskamer stonden. De nazi’s waren erg op hun hoede en wilden dat zoveel mogelijk van de bewijslast van het bestaan van het systeem vernietigd werd. Toen de kansen keerde en het Rode Leger aan zijn opmars richting Berlijn begon besloten de SS’ers de crematoria van Auschwitz-Birkenau op te blazen. De brokken baksteen, beton en verwrongen staal werden nooit opgeruimd en liggen nu als een stille getuige in het kamp waar je overvallen wordt door een gevoel van nietigheid. Ook de spoorrails ligt er nog en samen met de foto’s van de transporten die er te zien zijn, gemaakt door een SS’er, geeft het een akelig goed beeld van hoe de transporten verliepen.

Inmiddels zijn veel van de originele barakken verdwenen. Wat rest zijn de fundamenten en de schoorstenen van de honderden barakken, een haast eindeloze hoeveelheid ervan. De wachttorens en het prikkeldraad staan er nog. Na de oorlog keerden de Polen die waren verdreven tijdens de bouw van Auschwitz terug naar hun dorp. Zij hadden niks en gebruikten volgens Rees het hout en de stenen van de barakken uit kamp dat zij stalen. Om de verdere bouw te financieren zochten zij naar goud en andere kostbaarheden die tussen de modder en de as lagen. Het is een verschrikkelijke geschiedenis, maar niemand mag vergeten wat daar – en in de andere kampen – is gebeurd. Veel van de SS’ers die in de vernietigingskampen dienden, verdwenen naar de oorlog. Zo ook kampcommandant Höss die als boer aan de slag ging op het platteland ergens in Duitsland. Hij werd echter opgespoord, berecht en ter dood veroordeeld. Höss, die geen berouw toonde, werd opgehangen op de plek waar 1,1 miljoen mensen onder zijn bewind de dood vonden.

IMG_4620 IMG_4619 IMG_4618 IMG_4617 IMG_4616 IMG_4614 IMG_4612 IMG_4611 IMG_4597 IMG_4598 IMG_4602 IMG_4603 IMG_4596 IMG_4595 IMG_4594 IMG_4593 IMG_4592 IMG_4591 IMG_4589 IMG_4588 IMG_4581

Over Wilde Inkt

Mijn naam is Simon de Wilde en ik ben verhalenverteller. Zoals elk mens ben ik dol op nieuwtjes en goede verhalen. Het mooie is dat elke organisatie/persoon of bedrijf, groot of klein, een uniek verhaal heeft. Ik help u dat verhaal te vertellen om uw zichtbaarheid bij potentiële klanten te vergroten. Wat is uw verhaal? Ik ben dit blog gestart met schrijven over de wijk Overvecht, waar ik nog altijd met veel plezier en trots woon. Inmiddels gaan de blogs ook over contentmarketing en verhalende journalistiek. Uiteraard blijf ik ook parels uit Overvecht publiceren. Meer weten? LinkedIn http://nl.linkedin.com/in/simondewilde Website http://wilde-inkt.nl
Dit bericht werd geplaatst in Overig en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s